Cyfrowe pułapki, czyli jak nauczyć młodzież krytycznego spojrzenia na świat online?

Spis tresci

Primary Item (H2)Sub Item 1 (H3)Sub Item 2 (H4)
Sub Item 3 (H5)
Sub Item 4 (H6)

Internet jest fascynującym źródłem wiedzy, kontaktu z innymi czy inspiracji. Ale to także przestrzeń pełna fałszywych informacji, nieuczciwości i treści, które mogą negatywnie wpływać na decyzje wielu ludzi. W dobie mediów społecznościowych, kiedy każdy może być nadawcą i odbiorcą informacji, umiejętność odróżniania faktów od manipulacji staje się jedną z kluczowych kompetencji XXI wieku.

Dlaczego temat fake newsów jest tak ważny?

Współczesne dzieci i młodzież dorastają w świecie, w którym granica między światem online i offline bardzo często zaciera się. Równocześnie coraz trudniej odróżnić prawdę od fikcji, która dociera zza ekranu. Algorytmy podsuwają nam treści profilowane pod kątem tego, co wyszukujemy w sieci, a co niekoniecznie jest odzwierciedleniem prawdy. Fake newsy, teorie spiskowe, niejednoznaczne informacje czy obrazy bombardują nas każdego dnia – często w atrakcyjnej, łatwej w odbiorze formie, bo przecież wystarczy kliknąć, udostępnić, polubić, prawda?

W tym artykule zwracamy uwagę na konieczność rozwijania u młodych ludzi krytycznego, niezależnego myślenia, podajemy kilka sposobów na to, jak nauczyciele (czy także rodzice lub opiekunowie) mogą pomóc dzieciom kształtować tę umiejętność oraz wskazujemy na konieczność włączenia do profilaktyki szkolnej tematów związanych z cyfrową odpowiedzialnością.

Umiejętność krytycznego myślenia – kompetencja współczesności

Pisząc o krytycznym myśleniu na początek warto zwrócić uwagę na to, jakie mogą być skutki jej braku, a są to np. utrata zaufania do rzetelnych źródeł informacji, wzrost lęku czy niepokoju, powielanie szkodliwych treści bądź też podatność na manipulacje. W tym kontekście bardzo ważnym tematem jest edukacja cyfrowa, stąd poniżej przedstawiamy kilka praktycznych wskazówek, które pomogą nauczycielom, wychowawcom i rodzicom kształtować u młodych ludzi krytyczne spojrzenie na świat online:

Ucz kwestionowania źródeł, m. in. poprzez zachęcanie dzieci i młodzieży do zadawania pytań, zanim uwierzą w jakąś treść; pomocne mogą tu być pytania takie jak:
- kto to napisał?
- skąd pochodzi ta informacja?
- czy inne źródła potwierdzają te dane?

Warto pokazać różnicę między opinią a faktem oraz pomóc dzieciom rozpoznać manipulacje w nagłówkach czy na grafikach.
Pokaż, jak działa dezinformacja: zamiast tylko ostrzegać, zrób z tego doświadczenie edukacyjne, np. przeanalizujcie wspólnie viralowy post, który okazał się fake newsem:
- prześledźcie przekaz reklam, memów czy filmików, np. z TikToka
- omówcie, dlaczego ludzie w to wierzyli
- wskażcie jakie emocje wywoływał i jaki mógł mieć założony cel (np. zysk, sensacja, określony wpływ na opinię publiczną).
Stwórz warunki do rozpoznawania emocji: wiele treści online nie ma na celu przekazania prawdy, tylko wywołanie określonych emocji, np. oburzenia, lęku, współczucia, niepewności; ucz młodych, by kontrolowali stan, kiedy emocje zaczynają nimi kierować (chociażby poprzez zadanie sobie pytania: jaki może być skutek mojego działania w internecie, czy może to przynieść coś pozytywnego/negatywnego, jaki wpływ może mieć na innych itp.), co może pomóc w powstrzymaniu się przed dalszym udostępnieniem lub komentowaniem.
Ucz przez praktykę, nie tylko teorię: przeprowadź mini-warsztaty lub gry edukacyjne w stylu:
- „Zgadnij fake newsa” – uczniowie porównują prawdziwe i fałszywe nagłówki
- „Detektyw Internetu” – wspólne sprawdzanie źródeł informacji.

Kiedy warto zorganizować warsztaty o zagrożeniach w Internecie, fake newsach i krytycznym myśleniu?

Zajęcia rozwijające umiejętność świadomego i bezpiecznego korzystania z internetu warto wprowadzić, gdy:

uczniowie zaczynają korzystać z mediów społecznościowych (klasy IV–VI) – to moment w którym kształtuje się sposób postrzegania świata online
w szkole pojawiają się nieporozumienia lub konflikty wynikające z treści przekazywanych w internecie – np. plotki, memy, hejt
w okresach zwiększonego korzystania z sieci (np. kampanie społeczne, wydarzenia globalne) – wtedy uczniowie są bardziej narażeni na dezinformację.

Zachęcamy wszystkie szkoły do przeprowadzania regularnych zajęć (np. podczas godzin wychowawczych) z zakres edukacji cyfrowej. Specjalizujemy się w organizacji i realizacji takich zajęć już od 2017 r. Podczas nich uczniowie:

uczą się analizować źródła informacji i rozpoznawać manipulację
poznają mechanizmy działania mediów społecznościowych
dowiadują się, czym jest bańka informacyjna i jak z niej wychodzić
rozwijają krytyczne myślenie i odpowiedzialność za własne publikacje
uczą się empatii i kultury dyskusji w internecie.

Te kompetencje nie tylko chronią przed dezinformacją, ale też wzmacniają pewność siebie i niezależność w myśleniu, a to jedna z najważniejszych umiejętności życiowych.

Mamy przygotowanych kilka propozycji tematycznych, np. warsztat „Cyberświat”, „By nie nienawidzić w sieci”, „Halo! Like! Reels! Tu fonoholizm!”, które prowadziliśmy już dla wielu szkół, jak również przygotowujemy indywidualne programy zajęć dostosowane do bieżących potrzeb odbiorców. Zapytaj o szczegóły – zapraszamy.

Podsumowanie

Krytyczne myślenie nie oznacza negowania wszystkiego. Można mieć własne zdanie i jednocześnie słuchać tego, co mówią inni, jak również zmieniać poglądy w oparciu o fakty. Nie zapominajmy o tym, że dzieci uczą się przez obserwację. Pokazujmy, jak sami weryfikujemy informacje czy przyznajemy się do błędów, bo autentyczność dorosłych jest najlepszym wzorem odpowiedzialnej edukacji cyfrowej młodszych pokoleń.

Kontakt w celu umówienia warsztatów, podczas którego przedstawisz nam aktualne potrzeby i wyzwania swojej placówki oraz Twoje, jako nauczyciela, wychowawcy czy pedagoga w zakresie profilaktyki.

Dołącz do naszej społeczności

Zapisz się na newsletter i bądź na bieżąco ze wszystkimi informacjami

Zapisz się

Tylko w 2023 roku

zaufało nam już +374 instytucji

Szkoły, Urzędy Miast i Gmin, Ośrodki Pomocy Społecznej, Przedszkola, Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie, Świetlice Środowiskowe, GKRPA, ZI i inni.

(...) Szkolenie zostało przygotowane i przeprowadzone na najwyższym poziomie merytorycznym oraz organizacyjnym. Prowadzący wykazał się nie tylko ogromną wiedzą i doświadczeniem, ale również wyjątkowym wyczuciem w budowaniu relacji z uczestnikami. Treści były dostosowane do specyfiki pracy jednostki samorządowej, co sprawiło, że uczestnicy mogli bezpośrednio odnieść je do codziennych wyzwań zawodowych.

Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie

Polkowice

(...) Szkolenia przeprowadzone zostały przez profesjonalną kadrę trenerską. Pragniemy podkreślić wysoką jakość realizowanych szkoleń, w trakcie których trenerzy przedstawili w przystępny i interesujący sposób wyżej wymienione zagadnienia, a także wykazali się profesjonalizmem oraz zaangażowaniem

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej

Wołomin

(...) W sumie zrealizowano 24 edycje warsztatu dla uczniów i 8 edycji warsztatu dla rodziców. Sposób prowadzenia warsztatów, w tym wiedza, przygotowanie merytoryczne trenera i zaangażowanie koordynatora spotkały się z bardzo pozytywnym odbiorem zamojskich placówek oświatowych. Współpraca ta pozwala rekomendować firmę Genesis jako rzetelnego wykonawcę.

Prezydent Miasta

Zamość

(...) Warsztaty profilaktyczne zostały zorganizowane i przeprowadzone na najwyższym poziomie i z należytą starannością. Firma w pełni wywiązała się ze wszystkich zobowiązań wynikających z zawartej umowy. Szkolenia zrealizowane zostały terminowo oraz na wysokim poziomie merytorycznym.

Burmistrz Dzielnicy Targówek

Warszawa

(...) Opracowana diagnoza problemów społecznych spełnia wszelkie oczekiwania. Profesjonalne wykonanie oraz terminowość jej wykonania daje podstawę uznania firmy jako kompetentnej i godnej polecenia.

Burmistrz Miasta

Kluczbork

(...) Zajęcia zostały przeprowadzone w sposób interesujący oraz z dużym zaangażowaniem. Przekazane treści były w pełni zrozumiałe dla uczestników, a wszelkie wątpliwości wyjaśniane w sposób wyczerpujący. Programy oraz sposób prowadzenia zajęć były w pełni dostosowane do dynamiki grup oraz ich wymagań.

Burmistrz Miasta

Wolin

(...) Szkolenie przeprowadzono na wysokim poziomie, trenerzy przedstawili w przystępny i interesujący sposób zagadnienia związane z powyższą tematyką, było ono zrealizowane w sposób nie tylko metodyczny, ale również i praktyczny. Nasi pracownicy pozytywnie ocenili przeprowadzone szkolenie, dzięki czemu podnieśli swoje kompetencji i umiejętności. Genesis to rzetelna firma, którą polecamy z pełnym przekonaniem.

Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

Witnica

(...) Profesjonalizm prowadzących, zastosowane metody i techniki pracy oraz zakres warsztatów zostały wysoko ocenione przez uczniów oraz nauczycieli. Z przyjemnością polecamy prowadzących jako solidnych i godnych zaufania trenerów, a Centrum Edukacyjno-Szkoleniowe Genesis jako skutecznego i rzetelnego realizatora programów profilaktycznych.

Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 3 im. Henryka Brodatego

Złotoryja

(...) Zajęcia przeprowadzone przez Pana Michała Gluzka spełniły oczekiwania tutejszego Ośrodka Pomocy Społecznej w pełnym zakresie, a trener wykazał się szeroką wiedzą merytoryczną, praktyczną oraz bardzo dobrym przygotowaniem omawianych zagadnień. Polecamy GENESIS Centrum Edukacyjno-Szkoleniowe jako sprawdzonego partnera wykonującego swoją pracę w sposób profesjonalny z zachowaniem wszystkich standardów dobrej współpracy.

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej

Świebodzin

(...) Warsztaty spotkały się z dużym zainteresowaniem odbiorców zarówno uczniów jak i nauczycieli. Pragniemy podkreślić bardzo dobry kontakt prowadzącego z uczestnikami warsztatów, które zostały przeprowadzone w atmosferze autentycznego dialogu. Na szczególne uznanie zasługuje także umiejętność aktywnego angażowania uczestników. Dzięki temu atmosfera była przyjazna i pozbawiona barier.

Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 3 im. Tadeusza Zawadzkiego "Zośki"

Piaseczno

(...) Dzięki przeprowadzonym zajęciom uczniowie zdobyli istotną widzę na temat skutków spożywania alkoholu i rozwijali umiejętności podejmowania świadomych decyzji. Uczestnicy zdobyli narzędzia do refleksji nad własnymi mocnymi stronami oraz rozwijania pewności siebie.

Wicedyrektor Szkoły Podstawowej nr 7 im. Genereła Józefa Bema

Ostrów Wielkopolski

(...) Z pełnym przekonaniem chcemy polecić firmę Genesis jako rzetelnego i godnego zaufania partnera, który wywiązuje się z zawartych umów a także służy pomocą w dostosowaniu oferty do indywidualnych potrzeb klienta. Jesteśmy bardzo zadowoleni z profesjonalnych i spersonalizowanych usług firmy Genesis.

Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

Środa Śląska

(...) Trenerzy wykazali się wiedzą, doświadczeniem oraz umiejętnością prowadzenia zajęć w sposób ciekawy i zachęcający do współpracy. W związku z powyższym polecamy firmę Genesis jako rzeczowego partnera do współpracy.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

Bolesławiec

(...) Szkolenia uzyskały bardzo wysokie oceny wśród uczestników. Jakość prowadzonych szkoleń pozwala nam z całą pewnością zarekomendować prowadzącego jako trenera kompetentnego, zaangażowanego, z dużym doświadczeniem zawodowym oraz umiejętnością szybkiego i swobodnego nawiązywania kontaktu z grupą.

Zastępca Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej

Białystok

(...) Zajęcia w wymiarze 337 godzin dydaktycznych dla 49 pracowników socjalnych... Zajęcia odbywały się on-line za pośrednictwem platformy ClickMeeting, zgodnie z harmonogramem oraz zawartą umową. W związku z powyższym, możemy polecić firmę Genesis jako rzetelną i profesjonalną.

Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej

Gliwice

(...) Trenerka - świetnie przygotowana merytorycznie - miała właściwe podejście do uczestników i łatwo nawiązała z nimi kontakt. W czasie trwania zajęć stworzyła przyjazną atmosferę sprzyjającą otwartości uczniów i swobodnej wypowiedzi. Reagowała na ich potrzeby i oczekiwania, elastycznie dopasowując treści. Urozmaicona forma warsztatów spowodowała duże zaangażowanie i aktywność uczniów. Sami uczestnicy wyrazili bardzo pozytywne opinie na temat sposobu, treści oraz kształtu prowadzonych zajęć.

Dyrektor Miejskiego Zespołu Szkół nr 8

Krosno

(...) Trener był dobrze przygotowany, stosował różne metody, które angażowały wszystkich uczestników i sprawiły, że gimnazjaliści chętnie uczestniczyli w warsztatach. Zabawy zostały dostosowane do możliwości i dojrzałości młodzieży, co pozytywnie wpłynęło na ich aktywność. Podczas warsztatów wypowiadali się o nich w samych superlatywach, każdy dostał dawkę solidnej wiedzy wraz z konkretnymi przykładami, jak tę wiedzę od razu zastosować w praktyce. Uczestnicy warsztatów określili je jako bardzo ciekawe i chętnie wzięliby udział w kolejnych.

Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Juliusza Słowackiego

Krapkowice

(...) Wysoka efektywność zajęć, profesjonalne podejście organizatora, przygotowanie merytoryczne oraz fachowo opracowane materiały dydaktyczne miały istotny wpływ na zadowolenie wszystkich uczestników. Niniejszym listem pragniemy wyrazić nasze zadowolenie i podziękowanie za organizację i profesjonalne przeprowadzenie szkolenia.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej

Żagań

(...) Z przekonaniem polecamy firmę Genesis jako rzetelnego i godnego zaufania partnera, który wywiązuje się z zawartych umów a także służy pomocą w dostosowaniu oferty do indywidualnych potrzeb klienta. Zlecone firmie zadanie zostało wykonane sprawnie i solidnie, a termin wykonania zadania został dotrzymany. Polecamy Ją jako fachowego i odpowiedzialnego wykonawcę.

Burmistrz Miasta

Korfantów

(...) Przedstawiciel firmy szybko przygotował, a następnie sprawnie koordynował realizację harmonogramu spotkań superwizyjnych. Firma GENESIS zapewniła szkoleniowca o wysokich kwalifikacjach, a w ocenie pracowników socjalnych - uczestników spotkać superwizyjnych, również osobę o znakomitych predyspozycjach i rozległej wiedzy z zakresu pomocy społecznej oraz szeroko rozumianego systemu wsparcia społeczngo.

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

Międzyrzec Podlaski

(...) Pragniemy wyrazić nasze zadowolenie z jakości usług świadczonych przez firmę "Genesis", wielkie zaangażowanie włożone w prace nad tworzeniem Strategii, a także pełen profesjonalizm i sprawną komunikację. Zapewniamy, iż Centrum Edukacyjno-Szkoleniowe "GENESIS" jest partnerem solidnym i wiarygodnym. Usługi świadczone przez tą firmę w pełni zaspokoiły nasze wymagania i są godne polecenia.

Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie

Kolbuszowa

Zobacz referencje